Ίσως έρθει κάποια στιγμή στη ζωή όπου ο κόσμος θα πάψει να μας διεγείρει και θα νιώσουμε βαθύτατα απαθείς, ακόμα και εγκαταλελειμμένοι. Αυτό μπορεί να μας κινητοποιήσει προς μια αναζήτηση της αληθινής μας φύσης, πέρα από την εμφάνισή μας. Όταν πάψουμε να βρίσκουμε ενδιαφέρον σε δραστηριότητες και καταστάσεις, όταν πάψουμε να απολαμβάνουμε αντικείμενα και ανθρώπινες σχέσεις, τότε ίσως αναρωτηθούμε: “Υπάρχει κάτι λάθος σε αυτό τον κόσμο, ή στη στάση μου απέναντί του;” Αυτή η σοβαρή αμφιβολία ίσως μας οδηγήσει να αναρωτηθούμε: “Ποιο είναι το νόημα της ύπαρξης; Τι είναι η ζωή; Ποιος είμαι; Ποια είναι η πραγματική μου φύση;” Αργά ή γρήγορα, όλοι οι ευφυείς άνθρωποι κάνουν αυτές τις ερωτήσεις.
Καθώς εξακολουθούμε να ζούμε με αυτά τα ερωτήματα, αν τα κοιτάξουμε προσεκτικά, συνειδητοποιούμε ότι το “εγώ” μοιάζει πάντα να βρίσκεται στο επίκεντρο, παίζοντας αρκετούς ρόλους: “Κρυώνω. Είμαι κουρασμένος. Δουλεύω”. Με μια πιο ανοιχτόμυαλη εγρήγορση είναι φανερό ότι το σώμα νιώθει κρύο, κουρασμένο ή δουλεύει και όχι “εγώ”. Κατά τον ίδιο τρόπο, όταν εξετάζουμε καταστάσεις: “Επιθυμώ. Είμαι θλιμμένος. Θυμάμαι. Βαριέμαι”, βλέπουμε πως έχουμε ταυτοποιηθεί με μια σκέψη ή ένα συναίσθημα. Κοιτάζοντας τη σχέση μεταξύ τού “εγώ” και των όρων του, γίνεται προφανές πως το δεχόμαστε ως δεδομένο και πιστεύουμε ότι εμείς είμαστε αυτό το “εγώ”.
Αυτό το “εγώ” λοιπόν, δεν έχει μια συνεχή πραγματικότητα. Είναι μια ψεύτικη οικειοποίηση. Ζει μονάχα σε σχέση με τους όρους του, τα αντικείμενά του. Είναι θεμελιωδώς ασταθές. Επειδή όμως έχουμε εσφαλμένα περάσει τον πραγματικό μας εαυτό γι’ αυτόν τον απατεώνα, νιώθουμε μια ανασφάλεια, μια αμφιβολία, μια έλλειψη και μια αίσθηση απομόνωσης. Το “εγώ” μπορεί να ζήσει μονάχα σε σχέση με αντικείμενα, οπότε ξοδεύουμε όλη μας την ενέργεια προσπαθώντας να εκπληρώσουμε την ακόρεστη ανασφάλεια αυτού του “εγώ”. Ζούμε με αγωνία, φόβο κι επιθυμία, προσπαθώντας ταυτόχρονα να είμαστε όσο ατομιστές γίνεται και να ξεπεράσουμε αυτό τον διαχωρισμό.
Το “εγώ” το οποίο εμφανίζεται περιστασιακά, λαμβάνεται ως συνεχές. Ουσιαστικά πρόκειται για μια κρυσταλλοποίηση στοιχείων κι εμπειριών που ενώνονται από τη μνήμη. Όντας κλασματικό, η οπτική του είναι μια κλασματική λειτουργία μέσω της συμπάθειας και της αντιπάθειας. Το συμβόλαιό του με το περιβάλλον του βασίζεσαι σε αυτή την αυθαίρετη επιλογή. Μια τέτοια ζωή είναι δυστυχισμένη. Η μοναξιά μιας τέτοιας ύπαρξης μπορεί προσωρινά να συγκαλυφθεί από μια αντισταθμιστική δραστηριότητα αλλά αργά ή γρήγορα, όπως είπα, η πραγματική μας φύση θα γίνει αισθητή και η αναζήτησή μας θα γίνει πιο επείγουσα. Θα αρχίσουμε να νιώθουμε πως αυτό που θεωρούμε σώμα και νου μας, δεν είναι η πραγματική μας κατάσταση. Με μια βαθύτερη αναζήτηση, νιώθουμε μια συγκεκριμένη αποστασιοποίηση μεταξύ τού αναζητητή και του περιβάλλοντός του, τις δραστηριότητες και τις απόψεις του.
Για κάποιο διάστημα μπορεί να νιώθουμε έναν παρατηρητή στη ζωή μας, έναν θεατή των γεγονότων. Το σώμα και ο νους μας αποτελούν όργανα που μπορούν να χρησιμοποιηθούν. Παρατηρούμε τις αλλαγές τής ψυχοσωματικής δομής μας καθώς μεγαλώνουμε. Αποκτούμε επίγνωση πως πολλές – αν όχι όλες – οι πράξεις μας είναι μηχανικές αντιδράσεις. Όλα όσα συμβαίνουν παρατηρούνται από έναν απρόσωπο παρατηρητή. Αρχίζουμε να νιώθουμε πιο κοντά στον γνώστη αυτών των αλλαγών και λιγότερο ταυτοποιημένοι – χαμένοι – στις αλλαγές. Στο τέλος, ο αναζητητής καταλήγει να είναι αυτό το οποίο αναζητούσε.
Ερ.: “Τι εννοείτε με την τελευταία δήλωση ότι ο αναζητητής γίνεται το ζητούμενο;”
Απ.: Ψάχνεις την πραγματική σου φύση. Αυτό για το οποίο ψάχνεις είναι το τι είσαι, όχι το τι θα γίνεις. Αυτό που είσαι ήδη είναι η απάντηση και η πηγή τής ερώτησης. Μέσα του υπάρχει η δύναμη της μεταμόρφωσης. Είναι η πραγματικότητα, ένα τωρινό, πραγματικό γεγονός. Το να ψάχνεις να γίνεις κάτι είναι κάτι καθαρά εννοιολογικό, στο επίπεδο των ιδεών. Δεν περιλαμβάνει ούτε κάποια πραγματικότητα ούτε έχει κάποια αποτελεσματική ισχύ. Ο αναζητητής θα ανακαλύψει πως αυτός είναι αυτό που αναζητά και πως αυτό που αναζητά είναι η πηγή τής αναζήτησης.
Ερ.: “Νομίζω πως όλοι όσοι αναζητούν δεν έχουν νιώσει αυτό το βαθύ συναίσθημα της μη ικανοποίησης ή της εγκατάλειψης για το οποίο μιλάτε.”
Απ.: Αυτό είναι αλήθεια. Υπάρχουν εκείνοι που, λόγω τους παρελθόντος τους, νιώθουν το θείο αγκυροβολημένο βαθιά μέσα τους. Σε αυτές τις περιπτώσεις δεν υπάρχει κίνητρο. Όπως είπε και ο Meister Eckhart, “Ο Θεός αναζητά τον εαυτό Του”.
― Jean Klein